आश्विन २७, २०८३ / 2026-10-13
महोत्तरी । नेपालबाट भारततर्फ गाईगोरु तस्करी हुने क्रम नरोकिएको भन्दै महोत्तरीका सीमावर्ती क्षेत्रमा सुरक्षा व्यवस्थामाथि गम्भीर प्रश्न उठेको छ। नेपालबाट तस्करी गरी भारत लैजान लागिएको भनिएका झण्डै ४०० गाईगोरु भारतीय सशस्त्र सीमा बल (एसएसबी) ले गए राति नियन्त्रणमा लिएपछि सीमामा भइरहेको अवैध कारोबारको व्यापकता फेरि चर्चामा आएको छ।
प्राप्त विवरणअनुसार, महोत्तरीका विभिन्न नाकाबाट भारततर्फ गाईगोरु तस्करी भइरहेको छ। तस्करीमा संलग्न समूहले सुरक्षाकर्मीलाई मासिक २० लाख रुपैयाँसम्म बुझाएर तस्करीको लाइन मिलाउने गरेको आरोपसमेत सार्वजनिक भएको छ। यद्यपि, उक्त रकम कसलाई, कुन माध्यमबाट र कुन निकायका व्यक्तिलाई बुझाइएको हो भन्ने विषयमा स्वतन्त्र पुष्टि तथा आधिकारिक अनुसन्धानको विवरण सार्वजनिक हुन बाँकी छ।
यदि यस्तो आरोप प्रमाणित हुन्छ भने यो सामान्य तस्करीको घटना मात्र रहनेछैन, बरु सीमा सुरक्षामा खटिएका निकायभित्रको निगरानी, जवाफदेहिता र संस्थागत इमानदारीमाथि गम्भीर प्रश्न खडा हुनेछ।
केही दिनमै फेरि ठूलो परिमाणमा तस्करी
महोत्तरीका सीमावर्ती क्षेत्रमा गाईगोरु तस्करी नियन्त्रणका लागि सुरक्षा निकायले निगरानी गरिरहेको बताइए पनि घटनाक्रमले नियन्त्रण प्रभावकारी छ कि छैन भन्ने प्रश्न उठाएको छ। केही दिनअघि मात्रै सशस्त्र प्रहरी बलको बाहिनीबाट खटिएको टोलीले ३० वटा गाईगोरु नियन्त्रणमा लिएको विवरण छ। त्यसलगत्तै भारततर्फ झण्डै ४०० गाईगोरु नियन्त्रणमा परेको घटनाले तस्करीको सम्भावित सञ्जाल कति ठूलो छ भन्नेबारे थप अनुसन्धान आवश्यक बनाएको छ।
यद्यपि, एसएसबीले नियन्त्रणमा लिएका पशु कुन नेपाली नाकाबाट, कसको संलग्नतामा र कुन मार्ग हुँदै भारत प्रवेश गरेका थिए भन्ने विवरण सार्वजनिक नभएसम्म घटनाको सम्पूर्ण शृङ्खला स्पष्ट हुँदैन। नियन्त्रणमा परेको पशुको संख्या ठूलो हुनु आफैँमा महत्त्वपूर्ण घटना भए पनि त्यसको आधारमा मात्रै नेपाली सुरक्षाकर्मीको संलग्नता पुष्टि गर्न मिल्दैन।
मासिक २० लाखको आरोपले उठायो गम्भीर प्रश्न
तस्करहरूले सुरक्षाकर्मीलाई मासिक २० लाख रुपैयाँ बुझाएर तस्करीको लाइन चलाउने गरेको आरोपले सीमावर्ती क्षेत्रमा सम्भावित मिलेमतोको आशंका जन्माएको छ। यदि तस्करी नियमित रूपमा भइरहेको छ र त्यसबापत रकम बुझाउने गरिएको हो भने यसको आर्थिक सञ्जाल, रकमको स्रोत, कारोबारको माध्यम तथा संलग्न व्यक्तिको पहिचान अनुसन्धानको प्रमुख विषय बन्नुपर्छ।
सीमा क्षेत्रमा हुने तस्करी नियन्त्रण गर्नु सुरक्षाकर्मीको जिम्मेवारी हो। तर, निगरानी हुँदाहुँदै ठूलो संख्यामा पशु सीमापार पुग्ने र त्यसपछि मात्रै अर्को देशको सुरक्षा निकायले नियन्त्रणमा लिने अवस्था देखिएमा गस्तीको प्रभावकारिता, सूचना संयन्त्र र सीमा नाकाको निगरानीबारे प्रश्न उठ्नु स्वाभाविक हो।
तस्करीको जालो कहिले तोडिन्छ?
गाईगोरु तस्करी नियन्त्रणका लागि छिटपुट रूपमा पशु समात्नु मात्र पर्याप्त हुँदैन। तस्करीका मुख्य योजनाकार, ढुवानीमा संलग्न व्यक्ति, आर्थिक कारोबार गर्ने समूह र सम्भावित संरक्षणकर्तासम्म अनुसन्धान पुग्न आवश्यक छ। नेपाल र भारतका सुरक्षा निकायबीच सूचना आदानप्रदान, संयुक्त निगरानी र पक्राउ परेका पशुको स्रोत पहिचानलाई प्रभावकारी बनाउनुपर्ने देखिन्छ।
त्यसैगरी, सुरक्षाकर्मीलाई मासिक रकम बुझाएर तस्करीको लाइन चलाउने गरिएको आरोपबारे निष्पक्ष छानबिन गरी प्रमाणका आधारमा दोषीमाथि कारबाही हुनुपर्छ। आरोपकै भरमा कुनै व्यक्ति वा निकायलाई दोषी ठहर गर्नु उचित हुँदैन, तर गम्भीर आरोपलाई बेवास्ता गर्नु पनि सुशासनको दृष्टिले स्वीकार्य हुन सक्दैन।
महोत्तरीका नाकाबाट हुने भनिएको गाईगोरु तस्करीको वास्तविकता पत्ता लगाउने र यसको सञ्जाल तोड्ने जिम्मेवारी सम्बन्धित सुरक्षा तथा अनुसन्धान निकायको हो। अब प्रश्न पशु कति समातिए भन्नेमा मात्र सीमित छैन—तस्करी कसले चलाइरहेको छ, कसरी सीमापार भइरहेको छ र यसलाई रोक्ने जिम्मेवारी पाएकाहरूको भूमिका के छ भन्ने प्रश्नको जवाफ खोजिनु आवश्यक छ।
