घर मात्रै बगाएन, कसैको काख, कसैको सहारा र कसैको सिंगो संसार नै बगायो

सुशीला घिमिरे
यो बाढी थिएन, प्रलय थियो।यस्तो प्रलय, जसले नदीको धार मात्रै बदलेन, सयौँ परिवारको जीवनको बाटो नै बदलिदियो। पानीको उर्लंदो भेलले घर, गोठ, खेत, सडक र पुलहरू बगायो। तर त्यो भेलले बगाएको सबैभन्दा ठूलो कुरा भौतिक संरचना थिएन—मान्छे थिए, आफन्त थिए, सम्बन्ध थिए, सपना थिए।कसैका आमा–बुवाको सहारा बग्यो।कसैका आमा–बुवाको काख रित्तियो। कसैका दाजुभाइ हराए।कसैका दिदीबहिनी फर्किएनन्।कसैको जीवनसाथी भेलमा बेपत्ता भयो।र कसैको त सिंगो परिवार नै एकैपटक प्रकृतिको निर्मम प्रहारमा विलीन भयो।
आज धेरै घरका ढोकाहरू खुला छन्। तर ती ढोकाबाट निस्कने र भित्र पस्ने मान्छे छैनन्। आँगनमा बालबालिकाको हाँसो छैन। भान्सामा चुलो बलेको छैन। घरभित्र सामानहरू अस्तव्यस्त छन्, तर ती सामान चलाउने हातहरू छैनन्।धेरै ढोकाहरू अझै आफ्ना मान्छेको पर्खाइमा छन्।तर उनीहरू कहिले फर्केर आउँछन्, आउँछन् कि आउँदैनन्—कसैलाई थाहा छैन।कुनै आमा बाटोतिर आँखा लगाएर बसेकी होलिन्। कुनै वृद्ध बुवा छोराको पाइला सुन्न कान थापिरहेका होलान्। कुनै श्रीमतीले ढोका खुल्ने प्रतीक्षा गरिरहेकी होलिन्। कुनै सानो बच्चाले आमालाई सोधिरहेको होला—‘बाबा कहिले आउनुहुन्छ?’
तर त्यो प्रश्नको उत्तर दिने मान्छे नै सायद अब कहिल्यै फर्किने छैन।यही नै यो प्रलयको सबैभन्दा कठोर सत्य हो।मानिसले वर्षौं लगाएर बनाएको घर पानीले केही घण्टामै ढालिदियो। तर घर भत्किनुभन्दा ठूलो दुर्घटना परिवार भत्किनु हो। इँटा, ढुंगा, काठ र टिन फेरि जुटाउन सकिन्छ। सडक फेरि बनाउन सकिन्छ। पुल फेरि ठड्याउन सकिन्छ। खेतमा फेरि बाली लगाउन सकिन्छ।तर गुमेको मान्छे फर्काउन सकिँदैन।आज प्रभावित बस्तीमा राहत पुगिरहेको छ। सुरक्षाकर्मीहरू उद्धारमा खटिएका छन्। स्वयंसेवकहरू पीडितको घाउमा मल्हम लगाउने प्रयास गरिरहेका छन्। राज्यका निकाय खोजी, उद्धार, राहत र पुनःस्थापनामा जुटिरहेका छन्।तर केही पीडा यस्ता हुन्छन्, जसको उपचार राहत सामग्रीले गर्न सक्दैन।कसैले आज खाना पाएको छ, तर परिवारको सदस्य गुमाएको छ। कसैले सुरक्षित छानो पाएको छ, तर आफ्नो घर गुमाएको छ। कुनै बालकले नयाँ कपडा पाएको छ, तर आमा वा बुवा गुमाएको छ। कुनै वृद्धले आश्रय पाएको छ, तर जीवनभरको सहारा गुमाएको छ।
त्यसैले अहिलेको समय केवल राहत वितरणको समय होइन। यो एकअर्काको दुःख बुझ्ने, हात समात्ने र मानवीयता देखाउने समय हो।विपत्तिको घडीमा पीडित परिवारको निजी दुःखलाई प्रदर्शनको विषय बनाउनु हुँदैन। मृतकका विभत्स तस्बिर र भिडियो सामाजिक सञ्जालमा फैलाएर परिवारको पीडा थप गहिरो बनाउनु हुँदैन। बेपत्ता व्यक्तिको नाम, तस्बिर वा विवरण सार्वजनिक गर्दा समेत परिवारको संवेदनशीलता र गोपनीयताको ख्याल गर्नुपर्छ।आज कसैलाई हाम्रो सहयोग चाहिएको छ। कसैलाई सूचना चाहिएको छ। कसैलाई आफन्तको खोजीमा साथ चाहिएको छ। र कसैलाई केवल चुपचाप आफ्नो दुःख पोख्न सक्ने एउटा काँध चाहिएको छ।
जसको घर बग्यो, उसलाई घर चाहिएको छ।जसको परिवार बग्यो, उसलाई सहारा चाहिएको छ।जसले आफन्त गुमायो, उसलाई संवेदना चाहिएको छ।जसको आफन्त बेपत्ता छ, उसलाई आशा र सत्य सूचना चाहिएको छ।प्रकृतिले दिएको यो प्रलयले हामीलाई एउटा कठोर पाठ सिकाएको छ—पानी घट्दैमा विपत्ति सकिँदैन।नदीको सतह घट्ला। उद्धार अभियान सकिएला। राहत वितरण कम होला। तर आफन्त गुमाएका परिवारको शोक त्यहीँबाट सुरु हुन्छ। बेपत्ताको प्रतीक्षा गर्ने परिवारका लागि हरेक ढोकाको आवाज आशा बन्नेछ, हरेक फोनको घण्टी मुटु काँपाउने खबर बन्नेछ।त्यसैले पुनर्निर्माण केवल घर र सडकको हुनु हुँदैन। मान्छेको जीवन, परिवारको मनोबल र समाजको भरोसा पनि पुनर्निर्माण गर्नुपर्छ।
आज धेरै ढोकाहरू आफ्ना मान्छेको पर्खाइमा छन्। कतिपय ढोकामा प्रतीक्षा अझै बाँकी छ। कतिपय ढोकामा भने अब कहिल्यै नफर्किने मान्छेको सम्झना मात्रै बाँकी रहनेछ।यो पीडा शब्दले बयान गर्न सकिँदैन।बाढीले घर भत्कायो, तर प्रलयले परिवार भत्कायो। पानीले बस्ती बगायो, तर त्यससँगै कसैको काख, कसैको सहारा र कसैको सिंगो संसार पनि बगाएर लग्यो।दिवंगत सबै आत्माप्रति हार्दिक श्रद्धाञ्जली।भगवानले दिवंगत आत्माहरूलाई शान्ति प्रदान गरून्। शोकमा डुबेका परिवारलाई यो अकल्पनीय पीडा सहन सक्ने शक्ति प्रदान गरून्। बेपत्ता आफन्तको प्रतीक्षामा रहेका परिवारलाई धैर्य, साहस र सत्यको सामना गर्ने शक्ति मिलोस्।र हामी सबैले यो विपत्तिबाट एउटा कुरा कहिल्यै नबिर्सौँ, घर फेरि बनाउन सकिन्छ, सडक फेरि बनाउन सकिन्छ, पुल फेरि बनाउन सकिन्छ; तर गुमेको मान्छे कहिल्यै फर्काउन सकिँदैन।